Παρέχουν οι αγορές άνθρακα αρκετά κίνητρα για ανακύκλωση; 

Το σύστημα cap-and-trade για το διοξείδιο του άνθρακα, που περιορίζει τις εκπομπές που προέρχονται από την βαριά βιομηχανία, στοχεύει να οδηγήσει σε στροφή προς μία χαμηλή σε άνθρακα οικονομία ενθαρρύνοντας περαιτέρω αύξηση των βιομηχανικών διεργασιών που βασίζονται στην ανάκτηση και ανακύκλωση.

Το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS) της ΕΕ επιβραβεύει τις εταιρείες που χρησιμοποιούν λιγότερη ενέργεια και μειώνουν το CO2 επιτρέποντάς τους να επωφεληθούν από τα κέρδη μέσω της πώλησης των αχρησιμοποίητων πιστώσεων σε επιχειρήσεις που ρυπαίνουν περισσότερο.

 «Όταν ένα εργοστάσιο χάλυβα παράγει χάλυβα και χρησιμοποιεί παλιοσίδερα, θα χρησιμοποιήσει λιγότερη ενέργεια και θα εκπέμψει λιγότερο CO2, έτσι έμμεσα, τα κίνητρα [για ανακύκλωση] θα υπάρχουν», εξηγεί ένας αξιωματούχος της ΕΕ.

Αλλά οι έμμεσες εξοικονομήσεις όπως το CO2 που αποθηκεύεται κατά την διάρκεια της εξόρυξης, της μεταφοράς και της επεξεργασίας των πρώτων υλών είναι πιο δύσκολο να μετρηθούν. «Κάτι πρέπει να γίνει για να προωθήσουμε την ανακύκλωση γιατί έτσι αποφεύγονται οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου […] αλλά επίσης γιατί όταν ανακυκλώνουμε υλικά αποφεύγουμε την εξόρυξη και την επεξεργασία αυτών των πρώτων υλών, και έτσι αποφεύγουμε και πολλές έμμεσες εκπομπές», εξήγησε ο αξιωματούχος.

Για αυτόν τον λόγο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε σε μία έκθεση τον Ιανουάριο του 2011 να δημιουργηθούν κίνητρα για έμμεση εξοικονόμηση CO2 με καλύτερα οικονομικά μέσα για την ανακύκλωση. Σαν αποτέλεσμα, θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα για την υποστήριξη της ανακύκλωσης από το ETS. «Αναλύουμε τώρα αν αυτά τα κίνητρα είναι αρκετά για να προωθηθεί η ανακύκλωση και αν αυτά τα είδη κινήτρων θα έπρεπε να επιβραβεύονται καλύτερα,» δήλωσε στην EurActiv ο ευρωπαϊκός αξιωματούχος, προσθέτοντας: «Οι έρευνες και ο στοχασμός τώρα αρχίζουν.»

Γενικότερα, οι περιβαλλοντολόγοι επεσήμαναν ότι έχουν δοθεί παραπάνω κίνητρα για την αποτέφρωση απ’ ότι για την ανακύκλωση σε μερικούς βιομηχανικούς τομείς επειδή είναι πιο εύκολο να υπολογιστούν για τις μετρήσεις της ΕΕ για τους στόχους της επί της κλιματικής αλλαγής.

Ανομοιογενής εφαρμογή των νόμων της ΕΕ για την ανακύκλωση 

Περίπου 40% των αποβλήτων στην Ευρώπη καλύπτεται από τα ελάχιστα πρότυπα της ΕΕ για την ανακύκλωση.

Ωστόσο, η εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας της ΕΕ υπήρξε αποσπασματική και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή  προειδοποίησε ότι θα μπορούσε να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά των κρατών μελών, μετά την επανεξέταση του 2014, αν η κατάσταση δεν βελτιωθεί.

Προς το παρόν, τα ποσοστά ανακύκλωσης των αποβλήτων διαφέρουν μόνο κατά λίγες ποσοστιαίες μονάδες σε μερικές Ανατολικές Ευρωπαϊκές χώρες ενώ σε άλλες μέχρι 70%. Κράτη όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν καλές επιδόσεις πάνω από τα πρότυπα της ΕΕ, αλλά τα περισσότερα κράτη μέλη δεν έχουν.

Οι αξιωματούχοι της Επιτροπής δηλώνουν ότι η επιτυχία ή η αποτυχία των πρωτοβουλιών για ανακύκλωση εξαρτάται από τα οικονομικά κίνητρα. Για παράδειγμα, η Γερμανία και η Αυστρία απαγόρευσαν τις ρίψεις σε χωματερές για κάποιες κατηγορίες αποβλήτων, ενώ το Βέλγιο και η Ολλανδία εισήγαγαν υψηλούς φόρους χωματερών.

Οι υποστηρικτές της πιο έντονης επιβολής μέτρων και διευθέτησης [του θέματος] ισχυρίζονται ότι παρέχουν σαφήνεια, προβλεψιμότητα και σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας για τις επιχειρήσεις. Εν τη απουσία τους, η επίβλεψη και η επαλήθευση των προτύπων, οι έρευνες και τα μέτρα συμμόρφωσης μπορούν όλα να καταλαμβάνουν πολύτιμο χρόνο και πόρους από τις κυβερνήσεις και τις τοπικές διοικήσεις.

Αλλά οι ενάντιοι λένε ότι αυτό μπορεί επίσης να οδηγήσει σε επαναλήψεις των δραστηριοτήτων, σε σύγχυση αλυσίδων διαβίβασης εντολών [ιεραρχιών] και γραφειοκρατικοποίησης. Βιομηχανικές ομάδες συχνά υποστηρίζουν μερικά επιλεκτικά δεσμευτικά μέτρα, αλλά είναι πιο απρόθυμες όταν πρόκειται για αντιμετώπιση του κόστους.

Σημαντικές πρώτες ύλες 

Ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής δεν είναι το μόνο κίνητρο πίσω από τον αγώνα ανακύκλωσης της ΕΕ. Η συνειδητοποίηση αυξάνει επίσης την αναγκαιότητα για πολύτιμα μετάλλα, όπως οι σπάνιες γαίες, που χρησιμοποιούνται από την βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας.

Επειδή τα πολύτιμα υλικά συνήθως χρησιμοποιούνται σε πολύ μικρές ποσότητες σε προϊόντα τόσο διαφορετικά όπως τα κινητά τηλέφωνα, οι ηλεκτρικές μπαταρίες και οι υπολογιστές, η τεχνολογία της ανακύκλωσης θα πρέπει να εξελιχθεί σε ένα σημείο ώστε να τα περιλαμβάνει κι αυτά. Οι κατασκευαστές θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίσουν σχεδιαστικά προβλήματα με τα προϊόντα τους έτσι ώστε τα υλικά να μπορούν να εξαχθούν και να ανακυκλωθούν.

Οι σπάνιες γαίες και άλλα σημαντικά υλικά θεωρήθηκαν μόλις πρόσφατα ως υλικά που εκλείπουν και έτσι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι το να εγερθεί η συνειδητοποίηση του λαού είναι ένα κρίσιμο πρώτο βήμα.

 «Ένα κινητό τηλέφωνο περιλαμβάνει χρυσό, πλατίνα, παλλάδιο και χαλκό, όλες τις ύλες που εκλείπουν στην Ευρώπη,» είπε ο Επίτροπος Περιβάλλοντος Janez Potočnik πετώντας το κινητό του τηλέφωνο σε μία μονάδα ανακύκλωσης στο Βέλγιο. «Ένας τόνος από αυτές τις συσκευές θα περιλάμβανε 280 γραμμάρια χρυσού,140γρ. πλατίνας και παλλαδίου και 140κιλά χαλκού.

Εξαιτίας αυτού, η Επιτροπή θέλει να ανοίξει συζήτηση σχετικά με τις απαιτήσεις σχεδίασης προϊόντων για λόγους ενεργειακής απόδοσης όσο και για ανακύκλωση.

Αυξάνοντας τα σημεία συλλογής 

Η συναίνεση βρίσκεται στο ότι υπάρχουν πολύ λίγα σημεία συλλογής που ανακτούν θραύσματα στην Ευρώπη. Πολλά κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη αρκετά ευρεία δίκτυα για να δημιουργήσουν τις οικονομίες κλίμακας και όγκου που χρειάζεται η βιομηχανία της ανακύκλωσης.

Οι αστικές ζώνες εξυπηρετούνται γενικά καλύτερα από την συλλογή απορριμμάτων σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές οι οποίες, εξαιτίας των αποστάσεων, πρέπει να βασίζονται στα σημεία συλλογής. Το συνολικό ζήτημα αντιμετωπίζεται σε εθνικό επίπεδο, αφήνοντας ανοιχτή την ερώτηση του ποιος θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για την εγκατάσταση σημείων συλλογής για τα οικιακά ηλεκτρικά απόβλητα, για παράδειγμα.

Οι ομάδες καταναλωτών συχνά ευνοούν περισσότερο τους κανονισμούς που ωθούν τους παραγωγούς να αναλάβουν ευθύνη για τα προϊόντα τους, κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους. Αλλά οι ενώσεις του κλάδου συνηθίζουν να υποστηρίζουν το να περνά το κόστος της ανακύκλωσης στον καταναλωτή, σε συνδυασμό με προγράμματα δημόσιας εκπαίδευσης σχετικά με την κατάρτιση πάνω στο θέμα.

Για παράδειγμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση Αλουμινίου υποστηρίζει ότι οι συνδυασμοί των διαφορετικών υλικών που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα και σε συσκευασίες απαιτούν δράση σε ολόκληρη την «αλυσίδα αξίας» ενός προϊόντος. Το τέλος της αλυσίδας περιλαμβάνει οι καταναλωτές να οδηγούν μέχρι τις χωματερές έξω από την πόλη, όπου τα απόβλητα των υλικών μπορούν να πεταχτούν με ασφάλεια, ή να ξαναγεννηθούν με ανακυκλωμένη μορφή. Αλλά όση κατάρτιση και να δοθεί στους καταναλωτές, αυτό θα ενέχει θυσία του δημόσιου χρόνου, χρήματος και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος, μια ΜΚΟ, προτείνει σημεία λιανικής πώλησης να ξεκινήσουν να λειτουργούν ως σημεία συλλογής για συσκευασία των αποβλήτων και για μικρές ηλεκτρικές συσκευές. Αυτό, λένε, θα δημιουργούσε συνεργεία μεταξύ των υποχρεώσεων της κοινότητας και τις ευθύνες των παραγωγών να εγκαταστήσουν σημεία συλλογής.

Αλλά θα εμπόδιζε επίσης και τα έσοδα από τη λιανική πώληση, τους κατασκευαστές ή τους φορολογούμενους  και θα ήγειρε άλλα πρακτικά θέματα, όπως την πιθανότητα οι καταναλωτές να ψάξουν την αποστολή των υλικών από μία τρίτη χώρα, στην οποία ο πωλητής λιανικής ίσως να μην μπορεί να δουλέψει.

Θα την πληρώσουν οι παραγωγοί για την ανακύκλωση; 

Θεωρητικά, η αρχή της ατομικής ευθύνης του παραγωγού (IPR) απευθύνει την ερώτηση ‘ποιος πληρώνει;’ στην ανακύκλωση απαιτώντας από τις εταιρείες να φέρουν ένα βαθμό ευθύνης για το κόστος της ανακύκλωσης ή την ασφαλή τοποθέτηση των προϊόντων στο τέλος της χρήσιμης ζωής τους. Σκοπεύει να ενθαρρύνει την μεγαλύτερη χρήση των ανακυκλώσιμων προϊόντων στις σχεδιαστικές καινοτομίες και στη συσκευασία.

Βέβαια μπορεί να είναι δύσκολο να ρυθμιστεί το ποιος παραγωγός από όλους θα πάρει την ευθύνη για ένα προϊόν όταν πρόκειται για πολύπλοκες αλυσίδες παροχής, και όταν οι αρχές της συλλογικής ευθύνης επικαλούνται συγκεκριμένα συστήματα.

Σαν αποτέλεσμα, η IPR έχει μέχρι στιγμής περιοριστεί σε συγκεκριμένα είδη αποβλήτων όπως οι μπαταρίες και οι μικρές ηλεκτρικές συσκευές που καλύπτονται από νομοθεσία όπως η Οδηγία για τα Ηλεκτρονικά και Ηλεκτρικά Απόβλητα (WEEE).

Ωστόσο, τα κράτη μέλη της Ε.Ε. εφάρμοσαν την Οδηγία με διαφορετικούς τρόπους. Στην πλειοψηφία των μελών της Ε.Ε., οι τοπικές αρχές μοιράζονται φυσική ή οικονομική ευθύνη για την συλλογή WEEE με  τους διανομείς και τους παραγωγούς. Αυτό δημιουργεί άνισους όρους ανταγωνισμού, και μεταφέρει το οικονομικό βάρος της ανακύκλωσης στον φορολογούμενο.

Ομάδες καταναλωτών ισχυρίζονται ότι το κοινό έχει μικρό λόγο για τα αρχικά σχέδια προϊόντων των εταιρειών, και μικρή δύναμη για να επηρεάσει στις επιλογές που εμφανίζονται στην αγορά. Αλλά οι βιομηχανίες ισχυρίζονται ότι τα κόστη συλλογής έχουν μικρή επιρροή στις καινοτομίες του οικολογικού σχεδίου ( eco-design), και αυτό έγκειται τελευταία στην διάθεση των καταναλωτών, αν θα αγοράσουν ή όχι ένα ξεχωριστό προϊόν.

Προς το παρόν, οι παραγωγοί και οι καταναλωτές θα πληρώσουν και οι δύο τα κόστη της ανακύκλωσης, αλλά η ερώτηση των €64,000 παραμένει : για πόσο;